1920’den Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Siyasi Tarihi 3

 1920’den Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Siyasi Tarihi

 1920’DEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE CUMHURİYETİ SİYASİ TARİHİ

1961 – 1971 ÖNEMLİ OLAYLARI;

• 9 Temmuz 1961: Halkoyuna sunulan yeni anayasa % 65 evet, % 35 hayır oranıyla kabul edilmiştir. Bu anayasa cumhuriyetin en demokratik ve özgürlükleri genişleten anayasası olarak bilinmektedir.
• 16–17 Eylül 1961: Yassıada Duruşmaları sonucu idama mahkûm edilen Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu İmralı adasında idam edildiler. Ertesi gün de Adnan Menderes idam edildi. Cumhuriyet tarihinde ilk kez bir başbakan idam ediliyordu.
• 22 Şubat 1962: Ankara Harp Okulu komutanı Albay Talat Aydemir ve arkadaşları hükümet darbesine kalkıştılar. Darbe bastırıldı, darbeye katılan subaylar emekliye sevk edildiler ve hükümetle yapılan anlaşmaya göre ceza görmediler.
• 20–21 Mayıs 1963: Talat Aydemir'in ikinci defa başarısız darbe teşebbüsü. İlkinde affedilen Aydemir ve 7 arkadaşı bu kez affedilmeyecek ve idam cezasına çarptırılacaklardı.
• 21 Aralık 1963: Öte yandan Kıbrıs’ta EOKA planları gündeme gelmişti. Bunun üzerine Türk jetleri ilk defa Kıbrıs semalarında göründüler.
• 4 Haziran 1964: Türk hükümetinin Kıbrıs’a müdahale kararı alması üzerine, ABD başkanı Johnson İnönü’ye sert bir mektup gönderdi.
• 8 Ağustos 1964: Kıbrıs’ta Rumların hücumu artınca Türk jetleri askeri hedefleri bombalamaya başladı. Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel şehit oldu.
• 29 Kasım 1964: Süleyman Demirel Adalet Partisi Genel Başkanlığını kazandı. AP Kurultayında Sadettin Bilgiç'i büyük farkla geçen Demirel genel başkan oldu.
• 10 Ekim 1965: Genel seçim sonuçları açıklandı. Buna göre AP % 52,9 oyla iktidar oldu.
• 24 Eylül 1966: CHP genel Başkanı İsmet İnönü sonradan çok tartışılacak olan ortanın solu kavramını İstanbul İl Kongresi'nde açıkladı. CHP böylelikle merkez partisi kimliğinden yavaş yavaş uzaklaşmaya başladı.
• 11–12–13 Haziran 1968 (Öğrenci Olayları) : Ankara ve İstanbul’da boykot ve çatışma olayları yoğunlaştı.
• 17 Temmuz 1968: ABD. 6. Filosunun İstanbul’a demirlemesi kanlı olaylara sebep oldu.
• 6 Ocak 1968: ABD büyükelçisi Robert Kommer'in arabası ODTÜ bahçesinde yakıldı.
• 16 Şubat 1969: İstanbul’da 6. Filoyu protesto eden gençlerin üzerine saldırıldı. 2 Ölü.
• 20 Şubat 1970: İstanbul Boğaz Köprüsü'nün temeli atıldı.
• 15–16 Haziran 1970: Sendikalar kanununu protesto eden DİSK’E bağlı isçilerle güvenlik kuvvetleri çatıştı. Sıkıyönetim ilan edildi.
• 21 Ekim 1970; Sovyetlerle U–2 casus uçağı krizi yaşandı.
• 12 Mart 1971: Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Mart'ta muhtıra verdi. Başbakan Demirel görevinden istifa etti. 12 Mart'ta Türkiye'nin önemli dönemeç noktalarından biri olup, tarihe daha çok baskıları ve işkenceleriyle geçmiştir.
• 26 Mart 1971: Kocaeli milletvekili Nihat Erim başkanlığında teknisyenler kabinesi kuruldu.
*****

1970'Lİ YILLAR VE 12 MART MUHTIRASI;

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 12 Mart 1971'deki müdahalesi İnönü'nün parti genel sekreteri Bülent Ecevit'le anlaşmazlığa düşmesine ve Ecevit'e genel başkanlığa giden yolun açılmasına olanak vermiştir. Ecevit'le yoğun bir mücadeleye giren İnönü, Mayıs 1972'de toplanan V. Olağanüstü Kurultay'da, politikasının partisince onaylanmaması durumunda istifa edeceğini açıkladı. Kurultayda parti meclisi Ecevit'in yanında yer alınca da 8 Mayıs 1972'de CHP genel başkanlığından ayrıldı. Türk siyasal yaşamında parti içi mücadele sonucunda değişen ilk genel başkan olan İnönü 4 Kasım 1972'de CHP üyeliğinden, 14 Kasım 1972'de de milletvekilliğinden istifa etti. Başvurusu üzerine tabii senatör olarak Cumhuriyet Senatosu'nda görev aldı…
***
ECEVİTLİ CHP DÖNEMİ;

30 Haziran 1972'de toplanan CHP 21.Olağan Kurultayı partideki büyük iktidar değişimine sahne oldu, CHP Tüzüğünün 35 maddesi birden değiştirildi. Kurultay, Genel Başkanlıktan istifa eden İsmet İnönü'nün CHP Kurultayına son katılımına sahne oldu. Bülent Ecevit, 1085 delegeden 1032'sinin oyunu alarak tekrar Genel Başkanlığa seçildi...

14 Ekim 1973 tarihinde yapılan seçimlerde Ecevit'in başkanlığındaki CHP en fazla oyu almasına rağmen çoğunluğu kazanamadı. 26 Ocak 1974 tarihinde Milli Selamet Partisi ile kurduğu koalisyon hükümetinde ilk defa başbakanlık görevini aldı. Sadece 10 ay süren bu koalisyon hükümetinin tarihe geçen en önemli olayı Kıbrıs Harekâtı olmuştur. Türk müdahalesi sonucu Yunanistan'daki cunta idaresi ve Kıbrıs’daki Nikos Sampson Hükûmeti de yıkılmıştır. 26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974 tarihleri arasında görevde bulunan Bülent Ecevit tarafından kurulan CHP ve MSP koalisyon hükümeti 37. Cumhuriyet Hükümeti, I. Ecevit Hükümeti olarak anılmaktadır…
******

MİLLİ CEPHE HÜKÜMETLERİ VE 12 MART 1971–12 EYLÜL 1980 ARASI BUNALIMLI DÖNEM;

Cumhurbaşkanı Korutürk tarafından 17 Kasım 1974 de Bülent Ecevit in yerine başbakanlığa atanan kontenjan senatörü Sadi Irmak’ın hazırladığı bakanlar kurulu listesinin güvenoyu alamayacağı belli idi. Teknokrat ve bürokratlardan oluşan partiler üstü görünümlü Sadi Irmak Hükümetine ancak 17 güvenoyu verildi. Fakat yerine başka hükümet kurulmadığından dolayı aylarca görev yapmak zorunda kaldı. 1 Mart 1975 de başbakanlık görevi yeniden Sadi Irmak'a verildiyse de Sadi Irmak görevi kabul etmedi. Bülent Ecevit de aynı şekilde başbakanlık görevini kabul etmedi. Nihayet Adalet Partisi Lideri Süleyman Demirel Başbakanlık görevine getirildi…

12 Nisan 1975 günü Süleyman Demirel başkanlığındaki Adalet Partisi –Milli Selamet Partisi – Cumhuriyetçi Güven Partisi –Milliyetçi Hareket Partisi – Bağımsızlar ortak hükümetine 218’e karşı 222 güvenoyu alarak işbaşı yaptı. Milliyetçi Cephe hükümetinde görev alan partiler 1970’ler Türkiye’sindeki yerlerini ve değişen ülke sorunların karşısında neler düşündüklerini etraflıca belirleyebilmiş değillerdi. Bu dönemde ekonomi hiçte iyi gitmemektedir. Dünya petrol bunalımının etkilediği fiyat artışları 1976 yılında enflasyonu % 20–30’lara çıkartmış, 1977 yılında ise enflasyon % 40–50 düzeylerine çıkmıştır…

İçerde bunlar olurken, dış politikada özellikle Yunanistan ve ABD ile anlaşmazlıklar sürmektedir. Şubat 1975’te Sadi Irmak hükümeti döneminde kurulan Kıbrıs Türk Federe Devleti dünya kamuoyunda tepki ile karşılanmıştır. Yunanistan’ın Ege denizindeki karasularını 12 mile kadar çıkarmak istemesi, Türkiye’nin kıta sahanlığında petrol arama çalışmalarında bulunması, gerginliği daha da tırmandırmıştır. Fakat Milliyetçi Cephe Hükümeti döneminde en önemli sorun halkın can ve mal güvenliğinin sürekli tehdit ve saldırı altında olmasıdır…

1977 seçimlerinden sonraki gelişmeler bunun örneklerindendir. CHP lideri Bülent Ecevit, AP ve MHP dışında her türlü koalisyona hazır olduğunu belirtirken, AP lideri Süleyman Demirel, …milliyetçi partiler topluluğu iktidarı sola teslim etmemelidir… diye görüş belirtiyordu. Ecevit’in en çok sandalyeye sahip parti başkanı sıfatıyla oluşturduğu azınlık hükümetinin programı parlamentoda okunurken AP ve MHP’liler genel kurulu terk etmişler, MSP’liler ise birleşime bile katılmamışlardı...

Bunun üzerine Demirel’in liderliğinde kurulan II. Milliyetçi Cephe Hükümeti 219 ret oyuna karşılık 229 kabul oyu ile güvenoyu almış, ancak Ocak 1978’e kadar hükümet görevinde kalabilmiştir. İkinci Milliyetçi Cephe hükümeti hakkında Gensoru önergesi verilerek düşürülmüştür. Gensoru önergesi hükümetin içte ve dışta güvenliği sağlayamadığı, cephecilik anlayışı ile ulusal birliği zedeleyip Türkiye’nin gelişmesini engellediği, halk çoğunluğunu yoksulluğa sürüklediği ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni Anayasa’nın belirlediği çerçeveden uzaklaştırmaya çalıştığı gerekçelerini kapsamaktaydı. İkinci Milliyetçi Cephe hükümeti Cumhuriyet’in gensoru ile düşürülen ilk hükümetidir…

5 Ocak 1978’de AP’den istifa eden 11’lerle, CGP ve DP desteği ile kurulan III. Ecevit Hükümeti 229 gibi kritik bir oyla güvenoyu alırken bakanlık sayısının 34’e çıkartılması dikkati çekiyordu...

CHP ağırlıklı hükümetin iç ve dış politikası çeşitli çevrelerin tepkisine yol açmaktaydı. ABD’nin Ankara Büyükelçisi Başbakan Ecevit’i eleştirirken Ecevit 1978 yaz başında Moskova’ya resmi ziyaret düzenliyor ve SSCB ile siyasal ve ekonomik alanlarda uzlaşma yapmaya çalışıyordu…

Siyasal istikrarsızlığın en önemli göstergesi sıklıkla değişen hükümetlerdi. 12 Mart’tan, 12 Eylül’e uzanan 9 yılda tam 10 hükümet kurulmuş ve yıkılmıştır…

BU HÜKÜMETLER ŞUNLARDIR;

1- I.Erim Hükümeti (Nisan 1971-Aralık 1971)
2- II. Erim Hükümeti (Aralık 1971-Nisan 1972)
3- Ferit Melen Hükümeti (Nisan 1972-Nisan 1973)
4- Naim Talu Hükümeti (Nisan 1973-Şubat 1974)
5- I.Ecevit Hükümeti (Şubat 1974-Ekim 1974)
6- Sadi Irmak Hükümeti (Kasım 1974-Mart 1975)
7- I.Milliyetçi Cephe (MC.) Hükümeti (Mart 1975-Mayıs 1977)
8- II. Ecevit Hükümeti (Haziran 1977-Temmuz 1977)
9- II. MC Hükümeti (Ağustos 1977-Aralık 1977)
10- III. Ecevit Hükümeti (Ocak 1978-Ekim 1979)
11- Demirel Hükümeti (Kasım 1979- Eylül 1980

1979 yılında yapılan ara seçimlerde başarısızlığa uğrayan Ecevit görevden çekildi ve Süleyman Demirel 25 Kasım 1979 tarihinde MSP ve MHP'nin desteğiyle bir azınlık hükümeti kurdu. 12 Eylül 1980 tarihinde Genelkurmay başkanı Kenan Evren'in komutasındaki silahlı kuvvetler ülkenin yönetimine el koydu…
****

1974 KIBRIS HAREKÂTI;

1960'da Kıbrıs'ta yaşayan Rum ve Türk cemaatleri arasında kurulan ortaklık Kıbrıs Cumhuriyeti yaşanan iç çatışmalar sonucu sürdürülemez olmuş ve 15 Temmuz 1974 tarihinde Yunan cuntasının Kıbrıs'da darbe yaptırması sonucu 20 Temmuz 1974 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Devleti Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Garanti Anlaşması'nın III. maddesine istinaden Kıbrıs Harekâtı'nı gerçekleştirmiştir...

20 Temmuz 1974 sabahı Türk Ordusunun Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Kıbrıs'a havadan indirme, denizden ise çıkarma hareketi yapmaya başladı...

Türk kuvvetleri 22 Temmuz 1974’de Girne'yi ele geçirdi. Türk paraşütçüleri Kıbrıs'ın başkenti Lefkoşa'nın Türk kesimine indi. Yunan birliklerinin Ada’da garantör olarak bulunan Türk birliğine saldırması ise, çarpışmaların ada geneline yayılmasına neden oldu. 22 Temmuz 1974 akşamı Türkiye, BM. Güvenlik Konseyi'nin ateşkes kararını kabul etti. Türk müdahalesi sonucu Yunanistan'daki cunta idaresi ve Kıbrıs Nikos Sampson Hükümeti yıkılmıştır...

8 Ağustos'ta II. Cenevre Konferansı yapılmakta olduğu sırada Rum Millî Muhafız Alayı ve EOKA-B işgal ettikleri yerleri tahliye etmedikleri gibi ellerindeki esirleri de serbest bırakmamışlardır. Bunun üzerine Türkiye 14 Ağustos 1974’de başlayıp 16 Ağustos 1974’de sona eren üç günlük II. Harekâtı gerçekleştirdi...

25–26 Ağustos 1974 tarihinde Kıbrıs'a gelen BM. Genel sekreteri toplumlar arasında ikili görüşmelerin başlatılmasını istemiş, mutabakat gereği nüfus mübadelesi yapılmış ve iki bölgeli ve iki toplumlu bir federal yapı için uygun ortam sağlanmış oldu. 13 Şubat 1975 günü Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin ilanı gerçekleştirildi. Ancak hedeflenen federal yapı gerçekleşmediğinden dolayı 15 Kasım 1983 tarihinde KKTC'nin ilanı gerçekleşti...

Yıllarca süren toplumlararası görüşmelerden bugüne kadar herhangi bir sonuç çıkmamıştır. En son BM Kıbrıs çözüm planı ile iki toplum arasında yeniden birleşme imkânı da referandum'da Türklerin evetine karşı Rumların hayır demesi sonucu gerçekleşmemiştir...
*****

24 OCAK KARARLARI VE 1980 YILLAR;

Süleyman Demirel, 1979 yılında Başbakanlık Müsteşarlığı'na getirdiği Turgut Özal'a yeni bir ekonomik istikrar programı hazırlama görevi vermiş ve program kısa sürede hazırlanmıştır. Bir başka deyişle IMF (International Monetary Fund) tarafından hazırlanmış olan bu program 24 Ocak 1980'de kamuoyuna açıklandı...

IMF'nin daha önce yaptıramadığı isteklerini içeren bu program, Türkiye'yi tek taraflı olarak yabancı sermayeye açmıştır…

Kararların uygulanmaya başlanmasından dört yıl sonra, bu politikaların burjuvazinin küçük bir kesimi dışında tüm toplum kesimlerinin çok önemli kayıplarına neden olduğu görülmüştür. Bu politikaların ortaya atıldığı dönemde destekçisi olan büyük holdinglerin önemli bir kesimi de desteklerini geri çekmiştir…
***

12 EYLÜL 1980 DARBESİ;

27 Mayıs 1960 darbesi ve 12 Mart 1971 muhtırasının ardından Türkiye Cumhuriyeti tarihinde silahlı kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesi 12 Eylül 1980 darbesidir…

Bu müdahale ile Süleyman Demirel'in başbakan'ı olduğu hükümet görevden alınarak TBMM’si lağvedilmiştir. 1970 sonrasında değiştirilen 1960 Anayasası ise tamamen rafa kaldırılarak Türkiye siyasetinin yeniden tasarlandığı bir baskı dönemi başlatılmış oldu…

12 Eylül 1980 askerî darbesinin gerekçeleri arasında ülkede yaygınlaşan siyasi cinayetler, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birçok tur ardından cumhurbaşkanı'nı seçememesi ve 6 Eylül günü Konya'da Necmettin Erbakan önderliğinde yapılan ve darbe liderlerinin şeriat amaçlı bir kalkışma girişimi olarak nitelediği yürüyüş gösterilmiştir…

Darbe ardından siyasi cinayetlerin çok kısa sürede sona ermesi, güvenlik güçlerinin şiddet eylemlerini darbe öncesinde neden önlemediği / önleyemediği sorularını da beraberinde getirmiştir…

24 Ocak kararlarının 12 Eylül öncesi demokratik ortamında uygulanmasının zor olduğu ve darbe ardından, siyasi cinayetlerin çok kısa sürede sona ermesi, ABD yönetiminin darbeden haberdar olduğu ve darbe gecesi başkan Jimmy Carter’e / bizim çocuklar işi bitirdi / anlamında bir mesajın, bir toplantının ortasında iletildiğinin anlaşılması, 12 Eylül Darbesinin Demirel’e karşı değil hem Bülent Ecevit önderliğinde gittikçe güçlenen sol harekete karşı yapıldığı şüphesini uyandırmış hem de 12 Eylül'de ABD'nin rolünün olduğu konusunu tartışmalara açmıştır…

Darbeyle birlikte anayasa değişikliğine gidilmiş, 1982 Anayasası’yla toplumu tepeden tırnağa kontrol altına almak için 1961 Anayasasının getirmiş olduğu tüm hak ve özgürlükler geri alınmış, temel insan hak ve hürriyetleri geniş ölçüde sınırlandırılmış ve yer yer kaldırılarak muhalefet sindirilmiş, halk depolitize edilerek siyaset arenasından dışlanmıştır. Bütün bunlar 1982 Anayasasıyla yasallaşmıştır…
***

SİYASİ YASAKLAR VE ÖZAL’LI YILLAR;

7 Kasım 1982'de anayasa halkoyuna sunuldu ve % 91,3 oyla kabul edildi. Aynı oylamayla MGK ve Devlet Başkanı Kenan Evren’de 7. Cumhurbaşkanlığına seçildi. Seçimlerin 6 Kasım 1983'te yapılacağı açıklandı ve 1983 ortalarında siyasi faaliyetler serbest bırakıldı. Ancak MGK işleri sıkı tutuyordu. Parti kurulurken MGK'ya kurucuları veto etme yetkisi verildi…

CHP'nin tabanına hitap eden Erdal İnönü'nün kurduğu SODEP, Adalet Partisi'nin devamı olarak kurulan Büyük Türkiye Partisi ve Doğru Yol Partisi de vetolardan nasibini almıştı. Seçimlere Turgut Özal'ın başında bulunduğu ANAP, Necdet Calp'in başında bulunduğu Halkçı Parti ve Turgut Sunalp'ın Milliyetçi Demokrasi Partisi katıldı…

6 Kasım 1983 seçimleri sonucunda ANAP tek başına iktidara geldi ve 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra, IMF politikalarını uygulamak amacıyla Bülend Ulusu Hükümeti'nde ekonomiden sorumlu Başbakan yardımcılığı görevine getirilen, göreve getirildikten 22 ay sonra, 14 Temmuz 1982 yılında istifa eden ve 20 Mayıs 1983'de Anavatan Partisi'ni kuran Turgut Özal yeni hükümeti kurdu…

6 Kasım 1983'deki seçimlerde 400 kişiden oluşan parlamentoda 211 milletvekili çıkararak iktidar ve 45. Dönem Başbakanı olan Turgut Özal 1984 yerel seçimlerinde tekrar iktidar oldu. 25 Mart 1984'te yapılan yerel seçimlerine SODEP’de katıldı ve ANAP'ın ardından % 23,4 oy alarak ikinci parti oldu...

13 Nisan 1984'te toplanan SODEP 1. Küçük Kurultayı'nda Genel Başkan Erdal İnönü solda tek çatının şart olduğunu söyledi ve 26 Eylül 1985'te Gürkan ve İnönü SODEP-HP birleşme protokolünü imzaladılar. Yeni partinin adını Sosyal Demokrat Halkçı Parti olarak açıkladılar. HP kurultayı toplanarak partinin adı SHP olarak değiştirildi. Ardından toplanan SODEP kurultayında parti feshedildi ve SHP'ye katıldı. 30 Mayıs 1986'da SHP 1.Kurultay toplandı ve Erdal İnönü genel başkan seçildi.
14 Kasım 1985'te Rahşan Ecevit tarafından kurulan DSP, eski Halkçı Parti'den ayrılıp bağımsız kalmış ya da SHP'den görüş ayrılıkları nedeniyle ayrılmış kimi milletvekillerinin katılmasıyla TBMM'de grup oluşturdu…
***

SİYASİ YASAKLARIN KALKMASI, SİYASİ YASAKLI OLAN BÜLENT ECEVİT, ALPARSLAN TÜRKEŞ, SÜLEYMAN DEMİREL İLE NECMETTİN ERBAKAN’IN SİYASİ ARENAYA YENİDEN DÖNÜŞLERİ;

1987 yılında yapılan referandum ile siyasi yasaklar kalkmış, Bülent Ecevit, Alparslan Türkeş, Süleyman Demirel ile Necmettin Erbakan yeniden siyasi hayata dönerek siyasi arenada yerlerini almışlardır. Bülent Ecevit Demokratik Sol Parti'nin, Alparslan Türkeş Milliyetçi Çalışma Partisi'nin, Süleyman Demirel Doğru Yol Partisi’nin, Necmettin Erbakan ise Refah Partisi'nin genel başkanları oldular…

1987 genel seçimlerinde, ANAP % 36,31 oyla 292 milletvekili çıkarmış ve Özal tekrar çoğunluğu sağlayarak 46. Dönem Başbakanı olmuştur. 1987 seçimlerinde DSP % 8,54 (2 milyonu aşkın) oy almasına rağmen barajın altında kalması nedeniyle milletvekili çıkaramamıştır. % 24,74 oy alan SHP ve % 19,1 oyla DYP 1987 seçimlerinde meclise giren partilerdir…

26 Mart 1989 yerel seçimlerinde SHP; İstanbul, Ankara ve İzmir belediye başkanlıklarıyla 39 ilin belediye başkanlığını kazanmıştı, ayrıca il genel meclisi seçimlerinde % 28,8 oy almayı başarmıştı. SHP ile DYP, ANAP iktidarının meşrutiyetini kaybettiğini halkın desteğini yitirdiğini ve bu nedenle genel seçimlerin yenilenmesi gerektiğini savunmaya başladılar. Turgut Özal 9 Kasım 1989'da Kenan Evren'den boşalan cumhurbaşkanlığına SHP ve DYP'nin muhalefetine rağmen seçildi. Turgut Özal'ın Cumhurbaşkanı seçilmesini protesto eden Hatay milletvekili Murat Sökmenoğlu milletvekilliğinden istifa ederek sine-i millete döndü...
***

1990'LI YILLAR;

20 Ekim 1991 seçimlerini DYP kazandı…

Seçimlere Halkın Emek Partisi (HEP) ile birlikte katılan SHP seçimlerden sonra TBMM açılışında Kürt kökenli milletvekillerinin Kürtçe yemin etmeye kalkışması ortalığı karıştırdı. 21 Mart 1992 Nevruz Bayramında çıkan olaylar sonucunda da SHP içindeki HEP kökenliler partiden istifa ettiler.
Demirel DYP-SHP koalisyon hükümetini 20 Kasım 1991'de kurdu. DYP genel başkanı Süleyman Demirel başbakan, SHP Genel Başkanı Erdal İnönü ise Başbakan Yardımcılığı görevini üstlendi…

12 Eylül döneminde çıkartılmış olan ve kapatılan siyasi partilerin aynı adla tekrar açılmasını engelleyen yasa Haziran 1992'de kaldırıldı. SHP içindeki muhalefet hareketinin önde gelen ismi Deniz Baykal ve diğer CHP kökenliler CHP'yi tekrar açma kararı aldılar. 9 Eylül 1992'de CHP tekrar açıldı. SHP'den ayrılan bir grup milletvekili CHP'ye geçti...

17 Nisan 1993'te Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın vefat etmesi üzerine 16 Mayıs 1993'te Süleyman Demirel Cumhurbaşkanlığına seçildi.13 Haziran 1993’te DYP Genel Başkanlığına Tansu Çiller seçildi. Böylece 14 Haziran 1993'de Süleyman Demirel 50. hükümeti kurma görevini Tansu Çiller'e vermiştir…
***
SOLDA BİRLİK ÇALIŞMALARI;

26 Mart 1994 yerel seçimlerine ayrı ayrı giren SHP, DSP ve CHP'li solun toplam oy oranı ancak % 25 olabilmişti. Bir önceki seçimde kazanılan büyük kentler Refah Partisi'ne teslim edilmişti. CHP bu seçimlerde sadece % 4,7 oranında oy alabilmişti. Sosyal Demokrat oylar gitgide eriyordu. Bunun üzerine solda birleşme çalışmaları başladı. 18 Şubat 1995'te toplanan ortak kurultayda 1003 delege birleşmenin CHP, 635 delege de SHP çatısı altında olması yönünde oy kullandı. Bunun üzerine SHP feshedilerek CHP'ye katılım kararı alındı. Hikmet Çetin oybirliğiyle CHP'nin 5. Genel Başkanı seçildi.
9 Eylül 1995'deki kurultayda ise Deniz Baykal genel başkanlığa geldi. 30 Ekim'de DYP ve CHP bir koalisyon hükümeti kurdu. CHP Genel Başkanı Deniz Baykal Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı olarak yer aldı. TBMM’de seçimlerin 24 Aralık 1995'te yenilenmesi kararı alındı. CHP bu seçimde kıl payı % 10 barajını aşarak TBMM'ye girdi. Seçimlerin galibi ise Necmettin Erbakan'ın başında bulunduğu Refah Partisi oldu…
*******

28 ŞUBAT VE 28 ŞUBAT SÜRECİ;

12 Eylül Darbesi sonucu ortaya çıkan siyasetin etkisiyle 1980 ve 1990'larda radikal sağcı gruplar güçlenmiş, bunun sonucu olarak Refah Partisi 1995'teki genel seçimlerinde siyasette güçlü duruma gelmiştir. 1996 yılı seçimlerinin ardından kurulan DYP - ANAP hükümeti kısa sürede dağılmış, bunun üzerine TBMM'de birinci parti durumunda olan RP ile DYP arasında kurulan 54.hükümet,8 Temmuz 1996'da TBMM'de yapılan oylamada güvenoyu almayı başarmıştır…

28 Şubat 1997 Cuma günü yapılan MGK toplantısında radikal dinci faaliyetlere ilişkin bir MİT raporu ele alınmış, bu rapordan yola çıkılarak alınan kararlar için bir çeşit sivil muhtıra yorumu yapılmıştır. Türk siyaset tarihine 28 Şubat kararları olarak geçen bu kararlar Türk siyasi tarihinde önemli değişikliklere neden olmuştur…

Başbakan Necmettin Erbakan başbakanlık görevini hükümet ortağı DYP genel başkanı Çiller'e vermek amacıyla 18 Haziran 1997'de istifasını cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e sunmuş, ancak Demirel, hükümet ortaklarının arasındaki protokolü dikkate almayarak hükümeti kurma görevini ANAP genel başkanı Mesut Yılmaz'a vermiştir...

12 Temmuz'da Mesut Yılmaz başkanlığında ANAP - DSP - Demokrat Türkiye Partisi arasında kurulan 55. hükümet TBMM'den güvenoyu almıştır...

MGK'nun 28 Şubat kararlarının ardından özellikle 18 Nisan 1999 seçimlerine kadar süren zaman diliminde 14 Ağustos 1997'de 8 yıllık kesintisiz eğitim kanunu TBMM’de kabul edildi. Bu kanunla İmam Hatip Liseleri dâhil Meslek Liselerinin ortaokul bölümleri kapatıldı…

1998 Kasım ayında eski RP'li İstanbul Büyükşehir belediye başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın belediye başkanlığı düşürüldü…
***

55. TC. HÜKÜMETİ; (3.YILMAZ HÜKÜMETİ VEYA ANASOL-D HÜKÜMETİ)

30 Haziran 1997–11 Ocak 1999 tarihleri arasında görev yapan, ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz tarafından, Anavatan Partisi, Demokratik Sol Parti ve Demokrat Türkiye Partisi azınlık koalisyonunun oluşturduğu 55.Türkiye Cumhuriyeti hükümetidir…

Bu azınlık koalisyon hükümetini CHP de hükümeti dışarıdan desteklemiştir...

Türkbank ihalesindeki yolsuzluk iddiaları üzerine CHP hükümete olan desteğini geri çekmiştir. CHP hükümet aleyhinde gensoru önergesi vermiş, CHP’nin verdiği bu önergede TBMM tarafından kabul edilince güvenoyunu yitiren ANASOL-D hükümeti düşmüştür…
*******

56. TC. HÜKÛMETİ; (4.ECEVİT HÜKÜMETİ)

11 Ocak 1999–28 Mayıs 1999 tarihleri arasında görev yapan, DSP genel başkanı Bülent Ecevit'in kurduğu 56.Türkiye Cumhuriyeti hükümetidir…

Ecevit, 7 Ocak 1999 tarihinde yeniden hükümeti kurma görevini üstlenmiş ve kurduğu azınlık hükümeti, 11 Ocak 1999 tarihinde Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak, 17 Ocak 1999 tarihinde de TBMM'den güvenoyu alarak göreve başlamıştır...

57. TC. HÜKÜMETİ (5. ECEVİT HÜKÜMETİ 28 MAYIS 1999 – 18 KASIM 2002)

18 Nisan 1999 seçimlerinden 1. parti olarak çıkan DSP tek başına Hükümet kuracak çoğunluğa sahip olmadığı için DSP Genel Başkanı Bülent Ecevit 3 Mayıs 1999 tarihinde MHP ve ANAP ile koalisyon hükümeti kurmuş,28 Mayıs 1999 tarihinde Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından onaylanan 57.hükümet, 9 Haziran 1999 tarihinde TBMM'den güvenoyu alarak göreve başlamıştır…

Bu koalisyonun en önemli özelliği ise bir araya gelmesi tahmin bile edilmeyen DSP ile MHP’nin ilk kez bir koalisyon kurmasıdır...

57. Cumhuriyet Hükümeti Koalisyon Protokolünde; Milletimiz, bu tercihi ile siyasi hayatımıza istikrarsızlık, çatışma ve kutuplaşma yerine, hoşgörü, uzlaşma ve işbirliği ortamının hâkim olarak ülke sorunlarına istikrar içinde çözüm üretilmesini arzuladığını göstermiştir. Bu anlayıştan yola çıkan Demokratik Sol Parti, Milliyetçi Hareket Partisi ve Anavatan Partisi, 57. Cumhuriyet Hükümeti’ni oluşturmak suretiyle, ülke sorunlarına çözüm üretme görev ve sorumluluğunu birlikte üstlenerek bir ‘uzlaşma ve atılım hükümeti’ olarak çalışmaya karar vermişlerdir denilmiştir...

Bu koalisyon hükümeti döneminde AB'ye uyum sürecinde uyum paketlerinin ilk üçü çıkarılmıştır. Bu paket uyarınca idam cezasının kaldırılması ve o dönem gündemde olan PKK lideri A. Öcalan'ında bu kanundan yararlanarak idam edilememesi uzun tartışmalara sebep olmuştur. Türk Medeni Kanunu yeniden düzenlenilerek çıkarılmıştır...

Tarım Bakanlığı'nca, Türk tarım ve hayvancılığı için bir dönüm noktası olarak gösterilen, biyoteknoloji alanında hayvancılığa büyük bir yol kat ettirecek olan Embriyo transferi çalışması Çukurova Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü tarafından başlatılmıştır. Yine Tarım Bakanlığı'nca Ulusal Çiftçi Kayıt Sistemi kurulmuş ve tarımsal veritabanı oluşturulmuştur…
****

2002 MİLLETVEKİLİ SEÇİMLERİ;

12 Aralık 1997 tarihinde Siirt'te yaptığı konuşmada TCK’nun 312/2. maddesinden / halkı din ve ırk farkı gözeterek kin ve düşmanlığa açıkça tahrik etmek suçundan / dört ay hapis cezası alan Recep Tayyip Erdoğan’ın 14 Ağustos 2001'de kurduğu Adalet ve Kalkınma Partisi 3 Kasım 2002 seçimlerinde birinci parti oldu...

Seçim yasaklı olan Erdoğan’ın yerine Abdullah Gül (18.11.2002–14.03.2003) 58.Cumhuriyet Hükümeti'ni kurdu…
****

11. CUMHURBAŞKANI SEÇİMLERİ;

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in görev süresinin 16 Mayıs 2007 tarihinde dolacak olması nedeniyle yapılacak olan cumhurbaşkanlığı seçimi Başbakan Erdoğan'ın muhtemel adaylığına başta CHP olmak üzere diğer siyasi partiler karşı çıkmışlardır.

CHP Erdoğan da dâhil olmak üzere üç ana makamın Milli Görüş adı verilen siyasi İslam akımının temsilcileri tarafından doldurulacağı ve bunun ülkede gerilime neden olacağı, Cumhurbaşkanı'nın tarafsız olması ve toplumsal uzlaşma ile seçilmesi, bu makamın sahibinin Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesi ve kurallarını içine sindirebilmiş olması gerekçeleri ile başta Erdoğan olmak üzere bu görüşe sahip kişilerin devletin temel nitelikleri ile ters düşeceği fikrini savunarak karşı çıkmıştır...

Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinin başlaması ile AKP Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'ü aday göstermiştir…

CHP seçimlerin açılış oturumunda gerekli sayının 367 olması gerektiği, Meclis İçtüzük ihlali yapıldığı gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi'ne seçimlerin iptali ve seçim sürecinin durdurulması için müracaat etmiş, Anayasa Mahkemesi aldığı karar ile oturum yeter sayısının 367 olması gerektiği kararını almış ve bunun neticesinde TBMM Cumhurbaşkanını seçemediği için erken genel seçime gitmek zorunda kalmıştır…
*****

2007 MİLLETVEKİLİ SEÇİMLERİ;

2007 seçimlerinde, AKP % 47 ile TBMM'de sandalye çoğunluğunu elde etmiş ve seçim akabinde Başbakan Erdoğan toplumsal uzlaşı içinde olacakları beyanatını vermiştir…

TBMM'nin açılması ve Başkanlık seçimlerini takiben Cumhurbaşkanlığı seçim süreci başlamış, AKP Abdullah Gül'ün adaylığının devam ettiğini kamuoyuna deklare etmiştir. Bunun üzerine CHP ülkenin erken seçime Abdullah Gül'ün adaylığı sebebi ile gittiğini, AKP'nin cumhurbaşkanlığı seçimlerinde uzlaşma karşıtı tutumlarının devam ettiği gerekçesi ile oturumlara katılmayacaklarını ve Gül seçildiği taktirde görev süresi boyunca cumhurbaşkanının hiçbir davetine katılmayacaklarını, ancak Gül'ün seçimini sonucunu da meşruiyet konusu yapmayacaklarını beyan etmiştir…

MHP ise ilk oturuma katılacaklarını ancak kendi adaylarını göstereceklerini seçimden önce ve sonrasında beyan ederek, Kayseri milletvekili Sabahattin Çakmakoğlu'nu Cumhurbaşkanı adayı göstermişlerdir…

DSP ise Erdoğan'ın uzlaşma yanlısı olmayan tutumuna tavır koymak ve cumhurbaşkanlığının uzlaşı ile seçilen herkesimi temsil edebilme yeteneğine sahip birisinin olması gerekliliği düşüncesi ile bireysel başvuru yaparak aday olan Eskişehir milletvekili Tayfun İçli'nin adaylığının desteklenmesi kararını almıştır…
******

TÜRKİYE’DEKİ ÖZELLEŞTİRMELER;

Özelleştirme uygulamalarına ilk defa 1986 yılında başlayan Türkiye, 24 yılda 39 milyar 600 milyon 581 bin dolarlık özelleştirme yapmıştır…

Bu özelleştirmelerin 30 milyar 734 milyon dolarlık bölümü AKP iktidarı döneminde gerçekleştirilmiştir. 58, 59 ve 60’ıncı hükümet döneminde yapılan özelleştirmelerin toplam içindeki payı % 77,6 olmuştur.
2002 yılı sonrası başlayan AKP iktidarı döneminde Türkiye'deki bankaların % 44'ü, sigorta şirketlerinin % 80'i, İMKB’nin % 70'i yabancıların eline geçmiştir…

Yine bu dönemde cari açık cumhuriyet döneminin en yüksek seviyesine ulaşmıştır. 1950 ile 2002 yılları arasında 52 yılda Türkiye'nin cari açığı 48 milyar dolar iken AKP iktidarının 5,5 yılında 141 milyar dolara çıkmış, aynı dönemde borçlar 130 milyar dolardan 263 milyar dolara yükselmiştir. Dış borç ise 148 milyar dolardan 445 milyar dolara çıkmıştır. Yapılan özelleştirmeler cari açık ile dış borcu kapatmaya dahi yetmemiştir. Yine bu süre de özel sektörün dış borcu da 30 milyar dolardan 112 milyar dolara kadar yükselmiştir. Özelleştirme için gelen yabancı sermaye ise yatırım yapmak bir yana, 50 milyar dolara yakın parayı ülke dışına çıkarmışlardır...
****

2002- SONRASI ÖZELLEŞTİRİLEN KURUMLAR;

T. TELEKOM,
ERDEMİR,
İSDEMİR,
PETKİM Petrokimya Holding A.Ş,
Divriği Demir Madeni,
Hekimhan Demir Madeni,
İskenderun İsdemir Limanı,
Ereğli Erdemir Limanı,
ÇELBOR,
Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü (Tasfiye edildi) ,
TÜPRAŞ Blok Satış,
TÜPRAŞ USAŞ Hissesi,
TÜPRAŞ 18 Taşınmaz,
Amasya Şeker Fabrikası,
Kütahya Şeker Fabrikası,
Adapazarı Şeker Fabrikası,
ESGAZ, BURSAGAZ,
ETİ Elektrometalurji A.Ş.
ETİ Gümüş A.Ş,
ETİ Bakır A.Ş,
ETİ Krom A.Ş,
Çayeli Bakın İşletmesi A.Ş.
K.B.İ. A.Ş. Samsun İşletmesi,
K.B.İ. A.Ş. Murgul İşletmesi,
Seydişehir Eti Alüminyum A.Ş.
Çeşme Limanı,
Kuşadası Limanı,
Trabzon Limanı,
Dikili Limanı,
Şehir Hat. Hiz. Ve Gemiler,
Sümer Holding-BUMAS,
Sümer Holding.-Merinos Halı Markası,
Sümer Holding.-Eryağ A.Ş.
TEKEL Alkollü İçkiler San. Ve Tic. A.Ş,
TEKEL İkiz Kuleler,
SEKA- Afyon, Balıkesir, Aksu, Kastamonu, Karacasu, Akkuş Yibitaş Torba İşletmesi,
HAVELSAN A.Ş.
ASPİLSAN Askeri Pil San. Ve Tic. A.Ş.
MEYBUZ A.Ş.
İstanbul ve Kütahya'da 3 Arsa ve çeşitli İllerde 24 Taşınmaz,
USAŞ Hissesi ve USAŞ'ın 11 Lojmanı,
TÜGSAŞ A.Ş. Gemlik Gübre San. A.Ş.
SAMSUN Gübre San. A.Ş.
İGSAŞ,
SÜTAŞ,
KTHY,
EBÜAŞ - 6 adet Taşınmaz,
Deniz Nakliyatı T.A.Ş. 3 Tanker,
Başak Sigorta A.Ş,
Hilton Oteli,
Araç Muayene İstasyonları,
T.C.D.D. İzmir Limanı,
T.C.D.D. Derince Limanı,
Sümer Holding A.Ş.'ye ait Mazıdağı Fosfat Tesisleri,
Sümer Holding A.Ş. NİTRO-MAK Makine Kimya Nitro Nobel Kimya Sanayi A.Ş. Sümer Holding A.Ş. Barit Öğütme Tesisi,
****

1923 CUMHURİYETİN KURULMASI SONRASINDA Kİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETLERİ

1- I. İnönü Hükümeti. (30.10.1923–06.03.1924)
2- II. İnönü Hükümeti.(06.03.1924–22.11.1924)
3- Okyar Hükümeti.(22.11.1924–03.03.1925)
4- III. İnönü Hükümeti.(03.03.1925–01.11.1927)
5- IV. İnönü Hükümeti.(01.11.1927–27.09.1930)
6- V. İnönü Hükümeti.(27.09.1930–04.05.1931)
7 -VI. İnönü Hükümeti.(04.05.1931–01.03.1935)
8- VII. İnönü Hükümeti.(01.03.1935–01.11.1937)
9- I. Bayar Hükümeti.(01.11.1937–11.11.1938)
10- II. Bayar Hükümeti.(11.11.1938–25.01.1939)
11- I. Saydam Hükümeti.(25.01.1939–03.04.1939)
12- II. Saydam Hükümeti.(03.04.1939–09.07.1942)
13- I. Saraçoğlu Hükümeti.(09.07.1942–09.03.1943)
14- II. Saraçoğlu Hükümeti.(09.03.1943–07.08.1946)
15- Peker Hükümeti.(07.08.1946–10.09.1947)
16- I. Saka Hükümeti.(10.09.1947–10.06.1948)
17- II. Saka Hükümeti.(10.06.1948–16.01.1949)
18- Günaltay Hükümeti.(16.01.1949–22.05.1950)
19- I. Menderes Hükümeti.(22.05.1950–09.03.1951)
20- II. Menderes Hükümeti.(09.03.1951–17.05.1954)
21- III. Menderes Hükümeti.(17.05.1954–09.12.1955)
22- IV. Menderes Hük(09.12.1955–25.11.1957)
23- V. Menderes Hükümeti.(25.11.1957–27.05.1960)
24- I. Gürsel Hükümeti.(30.05.1960–05.01.1961)
25- II. Gürsel Hükümeti.(05.01.1961–20.11.1961)
26- VIII. İnönü Hükümeti.(20.11.1961–25.06.1962)
27- IX. İnönü Hükümeti.(25.06.1962–25.12.1963)
28- X. İnönü Hükümeti.(25.12.1963–20.02.1965)
29- Ürgüplü Hükümeti.(20.02.1965–27.10.1965)
30- I. Demirel Hükümeti.(27.10.1965–03.11.1969)
31- II. Demirel Hükümeti.(03.11.1969–06.03.1970)
32- III. Demirel Hükümeti.(06.03.1970–26.03.1971)
33- I. Erim Hükümeti.(26.03.1971–11.12.1971)
34- II. Erim Hükümeti.(11.12.1971–22.05.1972)
35- Melen Hükümeti.(22.05.1972–15.04.1973)
36- Talu Hükümeti.(15.04.1973–26.01.1974)
37- I. Ecevit Hükümeti.(26.01.1974–17.11.1974)
38- Irmak Hükümeti.(17.11.1974–31.03.1975)
39- IV. Demirel Hükümeti.(3l.03,1975–21.06.1977)
40- II. Ecevit Hükümeti.(21.06.1977–21.07.1977)
41- V. Demirel Hükümeti.(21.07.1977–05.01.1978)
42- III. Ecevit Hükümeti.(05.01.1978–12.11.1979)
43- VI. Demirel Hükümeti.(12.11.1979–12.09.1980)
44- Ulusu Hükümeti.(20.09.1980–13.12.1983)
45-I. Özal Hükümeti.(13.12.1983–21.12.1987)
46- II. Özal Hükümeti.(21.12.1987–09.11.1989)
47- Akbulut Hükümeti.(09.11.1989–23.06.1991)
48- I. Yılmaz Hükümeti.(23.06.1991–20.11.1991)
49- VII. Demirel Hükümeti.(21.11.1991–25.06.1993)
50- I. Çiller Hükümeti.(25.06.1993–05.10.1995)
51- II. Çiller Hükümeti.(05.10.1995–30.10.1995)
52- III. Çiller Hükümeti.(30.10.1995–06.03.1996)
53- II. Yılmaz Hükümeti.(06.03.1996–28.06.1996)
54- Erbakan Hükümeti.(28.06.1996–30.06.1997)
55- III. Yılmaz Hükümeti.(30.06.1997–11.01.1999)
56- IV. Ecevit Hükümeti.(11.01.1999–28.05.1999)
57- V. Ecevit Hükümeti.(28.05.1999–18.11.2002)
58- Gül Hükümeti.(18.11.2002–14.03.2003)
59- Erdoğan Hükümeti.(14.03.2003–29.08.2007)
60- II. Erdoğan Hükümeti.(29.08.2007-)
*****


 

Kaynaklar; Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, Cilt 1–2–3, (1927): Türk Devrim Tarihi Enstitüsü; Oğuz Akay, Atatürk'ün Sofrası; Millet Meclisi Zabıt Ceridesi (Tutanak Dergisi 1945): Erdal İnce, Köylüyü Topraklandırma Kanunu’nun Türk Siyasal Yapısının Oluşumu Üzerindeki Etkileri; www.tbmm.gov.tr; tr.wikipedia.org; Yakup Kadri Karaosmanoğlu,Tek Parti Rejimine Doğru; www.ataturkinkilaplari.com; Sedef Bulut, Gazi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölümü. Üçüncü Dönem Demokrat Parti İktidarı (1957–1960) Siyasi Baskılar ve Tahkikat Komisyonu; Kazım Öztürk, Atatürk'ün TBMM Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları Cilt 1–2; Feroz Ahmad, Demokrasi Sürecinde Türkiye; Kemal Karpat, Türk Demokrasi Tarihi; Tevfik Çavdar, Türkiye’nin Demokrasi Tarihi; Mustafa Albayrak, Türk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti; Cem Eroğul, Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi; Metin Toker, DP Yokuş Aşağı; Ahmet Cemil Ertunç, Cumhuriyetin Tarihi; Hikmet Özdemir, Siyasal Tarih; Server Tanilli, Nasil Bir Demokrasi istiyoruz; Hikmet Özdemir, Rejim ve Asker; Kültür Bakanlığı-Atatürk Dizisi; Hikmet Bila, CHP 1919–1999; Şükrü Şur, Yavuz Ercan, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk İlkeleri Ve Demokrat Parti İktidarı; Hacettepe Üniversitesi-Atatürk Sonrası İç Politika; 1961 Anayasası; TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 1957; TBMM Zabıt Ceridesi, Devre, 1960; TBMMZC,29.IV.1960;

Dinçer Demirel


 



 

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !